Free Web Site - Free Web Space and Site Hosting - Web Hosting - Internet Store and Ecommerce Solution Provider - High Speed Internet
Search the Web

SOSYOLOJİ SAYFASI

Adres:Güzeltepe Fevzi Çakmak Lisesi
Tel: 0262 744 40 21
Email: yusufemir@hotmail.com
Ana Sayfa
Felsefe
Sosyoloji
Psikoloji
Mantık
Testler
Ben
Linkler
Öğretmenlerimiz

SOSYOLOJİYE GİRİŞ

 

A) SOSYOLOJİNİN ALANI

İnsanın yaşadığı dünyada iki tür söz edilebiliriz. Bunlardan 1. doğal çevre diğeri ise toplumsal çevredir. Doğal çevre bizim dışımızda bulunan tüm varlık ve nesnelerden oluşan çevredir. Örneğin; okul, ağaç, ev gibi nesneler doğal çevreye aittir.

 

Toplumsal çevre ise insanların toplu halde yaşamalarından doğan kurumlar. Örgütler, kurallar ve değe yargılarından oluşur. Örneğin; anne, baba ve çocuk arasındaki ilişkiler toplumsal çevreye girer.

 

1)Sosyolojinin Konusu ve Tanımı

 

a)Sosyolojinin Konusu: Sosyoloji Latince "Birliktelik" birlikte oluş anlamına gelir Socius ile bilgi demek olan "Logos" sözcüklerinden oluşmuştur. Sosyoloji terimini ilk kez 1839'da Fransız filozof'u "Auguste Comte" kullanmıştır.

Toplumun bilimsel olarak incelenmesi ancak 19. yy olarak başlamıştır. Bu gecikmenin başlıca nedenleri şöyle belirtilebilir:

 

1-Toplumsal olaylara bilimsel yöntemin uygulanamayacağı kanısı.

2-Gelenek, görenek, ön yargı, çıkar gibi nedenlerle yeniliklere ve toplumsal değişmelere direnç gösterilmesi.

3-Bilimin dine karşı olduğu inancı.

4-İnsan yaşamının bazı yönlerinin dokunulmaz sayılması.

 

Sosyolojinin belli başlı amaçları

1-Toplumları zaman ve yer bakımından nesnel koşulları içinde anlamak.

2-Toplumların geçirmekte oldukları değişimine nedenlerini ve doğrultusunu açıklamak.

3-Ayrı ayrı toplumlar üzerinde yapılan açıklamaların sonuçlarına dayanarak genellemelere varmak.

4-İnsanlara kendi toplumlarının değişme süreci üzerinde etkili olma olanağını sağlamak.

5-Toplumsal sorunlara kalıcı çözümler bulmak.

6-İnsanın toplumsal yaşama uyumunu daha iyi duruma getirmek.

b)Sosyolojinin Tanımı: Sosyolojinin tanımında en az 2 özellik bulunmalıdır.

1-Yapılan tanımla sosyolojinin konusu belirgin olmalıdır.

2-Sosyoloji tarih, hukuk, ekonomi gibi diğer toplumsal bilimlerden açık seçik ayrılabilmelidir.

Bunlara göre sosyoloji şöyle tanımlanabilir;

Sosyoloji; toplum içindeki toplumsal ilişkilerde ve toplumlar arası yakınlaşmalardan doğan toplumsal yapı ve kurum gibi etmenleri inceleyen bilimdir.

c-)Toplumsal olay ve olgu

a-)Toplumsal olay

Toplumsal yaşayış içinde tek tek oluşan değişmelerdir. Örneğin;17 ağustos 1999 Depremi, Ali ile Ayşe'nin evlenmesi gibi.

b-)Toplumsal olgu

Aynı türden birçok değişmeyi anlatmak için kullanılan bir terimdir. Örneğin; Deprem, Evlilik,

Göç , Eğitim gibi.

 

2-)Toplumun tanımı

Toplum ortak bir toprak parçası üzerinde birlikte yaşayan temel gereksinimlerini karşılamak için işbirliği yapan örgütlenmiş kişilerden oluşan guruptur.

Toplum olabilme koşulları;

*Belli bir toprak parçasına yerleşmiş olmak.

*Birlikte yaşamak isteği,

*Örgütlenmiş olmak,

*Ortak bir kültürü paylaşmak.

 

Tanımlanması gereken bazı kavramlar

Toplumsal gurup: Birbirine ortak değerlerle bağlı, birliktelik duygusu taşıyan kişilerden oluşur. Örneğin;Aile,spor kulübü,meclis,ordu,parti,sendika…

Toplumsal yığın: Fiziksel olarak bir arada olmalarına karşı ilişkileri yok denecek kadar az olan kişilerden oluşan topluluktur. Örneğin; Futbol maçı seyreden taraftarlar.

Toplumsal yığınlar: sırada kalabalıklar, etkin kalabalıklar, dinleyici ve izleyici kalabalığı, gösteri kalabalığı olarak 4'e ayrılır.

1-)Sıradan kalabalıkların: Hemen her yerde görülen kalabalıktır. Değişik nedenlerle ortaya çıkar. Örneğin;Otobüs kuyruğu.

2-)Etkin kalabalıklar: Bunların sıradan kalabalıklardan farkı duygusal olmaları, kendilerini denetleyememeleri, liderlerinin etkisine kolayca girmeleridir. Genellikle sıkıcı ve kırıcı eylemlerde bulunurlar. Örneğin; Ufak çaplı isyan sonucu dükkanlarının camını kıran topluluk.

3-)Dinleyici ve izleyici kalabalığı; Dinlemek ya da seyretmek için belli bir yerde isteyerek toplanmış kişilerden oluşan kalabalıktır. Örneğin ; Tiyatro, Sinema.

4-)Gösteri kalabalığı:Bir görüş,bir inanç,bir kişi veya bir tutumun yanında yada karşısında bulundurmak için kararlı biçimde bir araya gelmiş kişilerin oluşturduğu toplumsal yığına denir. Örneğin;Mitingler,Boykot yürüyüşleri,Resmi geçişler.

Toplumsal kategori: Bazı ortak özelliklere sahip olan ancak fiziksel olarak bir arada bulunmayan kişilerden oluşan bütünü dile getirir.

Örnek; Evlenme çağında olan kızlar,

Örnek; Askerlik çağına giren gençler,

Örnek; Okul öncesi çocuklar…

Bu toplumu toplumsal kategorilere ayırmanın yararı gelecekle ilgili öngörülerde bulunmamızı kolaylaştırmasıdır.

Örneğin: 2000'de okula başlayan öğrenci sayısını bilirsek 2011 yılında liselerden mezun olacak sayısını tahmin edebiliriz.

3-)Toplumların Sınıflandırılması

Toplumlar farklı özelliklerine göre sınıflandırılabilir. Örneğin: Tarihsel gelişim süreci açısından

İlkel, toprağa yerleşmiş ilerlemiş toplumlar olarak sınıflandırılır. Ayrıca basitlik, karmaşıklık ve hakim etkiye sahiplik, az gelişmişlik-gelişmişlik gibi. Farklı ölçülere göre görev ve sınıflandırmalar vardır.

a)İlkel toplumlar

İlkel toplumlar gurubuna klan ve boylar girer.

Klan: Totem adı verilen hayvan, bitki ve ya eşyadan geldiklerine inanan, kendilerini akraba sayan, toprağa yerleşmemiş toplumdur.

Boy: İki veya daha fazla klanın bir arada yaşamasından doğan birliktir.

Klanın Özellikleri

*Klanlarda yaygın egemenlik söz konusudur.

*Klanlarda kişisel mülkiyet yoktur ortak paylaşım vardır.

*Klanlarda dini inanış totemizm'dir.

*Klanlarda ekonomik yaşam toplayıcılık ve avcılık sağlanır.

*Klanlarda iş bölümü belirli işler belirli kişilerce yapılmamaktaydı.

b-)Toprağa yerleşmiş topraklar

Özler(aşiretler):Boyların toprağa yerleşmesi ile özler oluşmuştur.

Öz(Aşiretlerin)özellikleri;

-Gerçek kandaşlığa dayanan aile tipi ortaya çıktı.

-Bireyler arasında cinsiyete dayalı iş bölümü vardır.

-Kişisel egemenliğe dayanan yönetim uygulanırdı.

-Dini inanış fetişme(putperestlik) dayanıyordu.

-Özlerde ekonomi,tarım ve hayvancılığa dayanıyordu.

KENTLER-SİTELER

Kentlerin ortaya çıkışında 3 önemli etken vardır.

1-)Ekonomik etken: Toprağın işlenmesiyle ortaya çıkan üretim fazlasının satması için bir Pazar- yerinin gerekli olması.

2-)Dinle ilgili etken: Yerinden sürekli bulunan bireylerin ibadet etmesi için mabetler yapılması.

3-)Tehlikelerden korunma etkeni: Ortak düşmana karşı birlikte korunma, istek ve gereksinimin olması.

Kentlerin özellikleri

1-)Kentlerde aile içerisinde baba otoritesinin sınırsız olduğu ataerkil ailedir.

2-)Kentlerde belli işleri yapan zanaatlar doğmuş, tüccar adı verilen zümre ortaya çıkmıştır.

3-)Kentlerde bireysel mülkiyet başlar ve toprak az sayıdaki soyluların eline geçer.

4-)Ekonomik yaşam öncelikle tarıma, sonraları zanaat ve ticarete dayanır.

5-)Kentlerde çok tarımcılık görülür.

c-)İlerlemiş toplumlar

İmparatorluk: Farklı toplumsal yapıya sahip olan toplumların merkezi bir otoriteye bağlanmasından oluşmuştur.

Özellikleri

*Ataerkil aile çözülmüş, babaya tanınan yetkiler devletin sahibi hükümdarın eline geçmiştir.

*Hükümet şekli monarşidir.

*Tek tanrılı din inanışı görülür.

*Ekonomik yaşam tarıma dayanır. Bunun yanında küçük sanatlar gelişmiş ticaret artmış ve Lonca denilen zanaatçı örgütleri kurulmuştur.

Derebeyliler

Feodalite özellikle 10.11.2012'ci yy'larda Avrupa'da görülmüştür. Bu düzenin başında kral bulunur.

Ülke toprakları senyörler arasında paylaşılmıştır. Toprağı senyörün köleleri işler. Bunlara serf denir.

Feodalitelerin yıkılmasının başlıca nedenleri

*Güçlenen krallar senyörlerin yetkilerini kullanmaya başladı. Serfler de senyöre bağlı olmaktansa Kral'a bağlı olmayı tercih etti.

*Ticaretin gelişmesiyle kentlerin çoğalması ve burjuvazi denilen yeni bir toplumsal sınıfın ortaya çıkması. Bu sınıfın feodaliteyi yıkmaya çalışması.

Günümüzde toplum sınıflandırmaları

Toplumlar farklı ölçülere göre de sınıflandırılır.

1-)Basitlik-Karmaşıklık

2-)Başat(hakim)-etkiye sahiplik

3-)İlkellik-az gelişmişlik-gelişmişlik

1-)Basitlik-Karmaşıklık

Basit toplumlar: Çiftlik, hayvancılık, avcılık, balıkçılık ile geçinen, uzmanlaşma ve iş bölümünün çok az olduğu, nüfus yönünden

Fazla kalabalık olmayan toplumlardır. Akrabalık ile birbirlerine bağlı olduğundan gelenek-göreneklere bağımlı, yeniliklere kapalıdırlar. Bu nedenle bu toplumlara kapalı toplumlar da denir.

Karmaşık toplumlar: Nüfusun kalabalık olduğu bilim, teknik, sanayi ve ticaretin geliştiği, iş bölümünün arttığı gelenek göreneklerin yerini yasalara bıraktığı toplumlardır. Yeniliğe açık olduğundan açık toplumlar olarakta adlandırılır.

2-)Hakim etkiye göre sınıflandırma

Hakim guruba göre yapılan sınıflandırmada toplumlar 4 sınıfa ayrılmıştır. Bunlar aile, din, siyaset, ekonomi yönetimli toplumlardır.

Aile yönetimli toplum: Hakim öğe soydur. Akrabalık bağı çok önemlidir.Örnek;Kabile

Din yönetimli toplum: İnsan ilişkilerine egemen olan indir. Din adamları en yüksek statüye sahiptir. Örneğin: Hindistan'da kast sistemi.

Ekonomi yönetimli toplum: Maddi değerler önem kazanmıştır. Sanayi ve iş adamları en yüksek statüdedir. Örneğin: Günümüz toplumları.

3-)Gelişmişlik ölçütüne göre sınıflandırma

Bunlar az gelişmi, orta derecede gelişmiş, çok gelişmiş olmak üzere 3'e ayrılır.

Az gelişmiş toplum: Sahip olduğu yer altı ve yer üstü kaynaklardan yeteri kadar yararlanamayan yaşam, eğitim düzeyi düşük olan hızlı nüfus artışı ve gelir dağılımı dengesizliği bulunan toplumlardır. Örnek; Afrika ülkeleri

Orta derecede gelişmiş toplum: Az gelişmiş toplum ile çok gelişmiş toplum arasında bulunur. Ülkenin ekonomik ve toplumsal gelişme düzeyi önemlidir. Kişi başına düşen ulusal gelirin miktarı kentleşme oranı önemlidir. Örnek: Güney Afrika, Şili, İsrail, Avusturya gibi.

Çok gelişmiş toplum: İleri bir sanayi ve güçlü bir ekonomiye sahip olan felsefe, bilim,teknoloji ve güzel sanatlar alanlarında çağımızı temsil eden toplum tipidir.Örnek:ABD,İngiltere,Japonya,Fransa,Almanya,İsviçre ve İsveç…

4-)Sosyoloji öğrenmenin yararları

*Sosyoloji öğrenen kişi toplumu, toplumsal gurupları, sınıfları, kurumları, değerleri, bireyler arası ilişkileri ve içinde yaşadığı toplumsal yapıyı yakından tanır.

*Sosyoloji, toplumsal olayları doğa olayları gibi açıklanabilir ve anlaşılabilir olduğunu anlamamıza yardımcı olur.

*Sosyolojik bilgiler özellikle eğitim, ticaret, medya siyaset gibi toplumsal ilişkilere daha açık alanlarda çalışanlara son derece gerekli ve yararlıdır.

*Toplumdaki her değişmede insanın isteği, önemli rolü vardır. İyi bir vatandaşın içinde yaşadığı toplumu daha güçlü duruma getirmesi gerekir.

 

B-SOSYOLOJİNİN DİĞER BİLİMLERLE İLİŞKİSİ

1-)Sosyoloji-Tarih:

Tarih: Olaylarla ilgilenirken belli bir yer ve zamanında yapılan savaşı, bir defaya özgü yaşanmış bir durumu ele alır.

Sosyoloji: Göç gibi olayları inceler ve onlarla ilgili genellemelere varır.

Toplumsal olaylar: Fizik ya da kimyanın incelediği olaylar gibi labaratuar ortamında tekrarlanabilecek olaylar değildir. Ama bu günlerde diyelim ki bir ülkede yapılmakta olan devrimi incelemek için sosyolog tarihten yararlanabilir. Tarih sosyolog için bir labaratuar görevi görür.

Tarihsel olaylar arasında sosyolojiyi en çok ilgilendirenlerden biride toplumsal değişmeyi hızlandıran olaylardır. Örnek: İstanbul'un fethi sadece Türk tarihi bakımından değil Dünya Tarihi bakımından da önemli etkilere sahiptir.

2-)Sosyoloji-Psikoloji:

Sosyoloji ile psikolojinin etkileşiminden doğan sosyal psikoloji çıkmıştır. Bu üç bilim dalı arasındaki başlıca farklılık şunlardır:

1-Sosyoloji tek tek bireylerle ilgilenmez.

Sosyoloji öncelikle toplumun oluşumu, işleyişi ve gelişimini inceler.

2-)Psikoloji insan davranışlarını inceleyen bilim dalı'dır.

3-)Sosyal psikoloji insanların toplumla olan ilişkilerini inceleyen psikoloji dalıdır.

3-)Sosyoloji-Antropoloji:

Antropoloji ilkel toplulukların yaşayışlarını, yarattıkları kültürel ve sosyal kurumları inceleyerek günümüz toplumlarını konu olan sosyolojiye önemli bir kaynak oluşturur.

4-)Sosyoloji-Hukuk:

Hukuk toplumsal yaşamın ayrılmaz bir parçasıdır. Toplumsal yapı ile hukuk arasında koparılmaz bir bağ vardır. Bir hukuk kuralı toplumun yapısına uygun olduğu oranda varlığını sürdürür.

 

 

5-)Sosyoloji-Ekonomi:

 

 

Ekonomik kurumlar ve etkinlikler ekonomiyi ilgilendiği gibi toplumsal yaşamında ayrılmaz bir parçasıdır. Ekonominin ana konusu olan üretim insanların gereksinimlerini giderecek mal ve hizmetleri elde etmek için yapılır.

Sosyoloji ve ekonomi arasındaki ilişkiler yoğun biçimde üretim alanında ortaya çıkar.

6-)Sosyoloji-Siyaset Bilimi

Siyaset sosyolojisi denilen disiplin sosyoloji ile siyaset bilimi ilişkisinden doğan sosyolojinin alt dalıdır. Sosyoloji toplumsal gerçekliği bir bütün olarak inceleyen bilimdir. Siyaset sosyolojisi ise aile, eğitim, din, gibi kurumların toplumsal yapı ile ilişkilerini araştıran bilim dalıdır. Siyaset bilimi toplum düzenine daha adil bir duruma getirmeyi amaçlar.

7-)Sosyoloji -Coğrafya

Toplumun kültürü içinde yaşanılan doğa dikkate alınmadan değerlendirme yapılamaz. Çünkü kültür büyük ölçüde doğa ile insan etkileşiminin ürünüdür. Bunlara ilklimin, bireylerin tutum ve davranışları üzerindeki etkisini de ekleyebiliriz.

Sosyolojinin İnsan Bilimleri İçindeki Yeri

*Sosyoloji ile diğer toplumsal bilimler toplumsal bütünlüğü açıklamada tek başlarına yeterli olmazlar. Bu nedenle bir birlerinin yöntem, veri ve bulgularından yararlanmak zorundadırlar.

*Sosyoloji özellikle tarih, ekonomi, psikoloji ile yakın ilişkilidir. Ancak sosyoloji, antropoloji, siyaset bilimi, coğrafya gibi insan bilimleriyle ilişki içindedir.

Sosyolojinin bazı alt dalları

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

YAPIM 2004 Yusuf Emir